Mühendis
Group : Süper Moderatör
|
A) Yapısal Çatlaklar
Bu tip çatlaklar, yapının işlevi
gereği taşıması zorunlu gerilmelerden kaynaklanır. Bunlar, projesi
olmayan, zemin problemi çözülmemiş yapılarda meydana gelirler ve çok
tehlikelidirler; beton dökümü ve döküm koşulları ile ilgileri yoktur.
Bu durumlarda mutlaka yetkili mercilere (mühendislik bürosu, üniversite
vb) başvurulmalıdır. Yapı doğru projelendirildiği ve aşırı yükleme
olmadığı durumlarda böyle bir sorun yaşanmaz. Bu tip çatlaklar,
betonarme eleman içinde çekme gerilmelerine dik yönde oluşur. Basit bir
kirişin açıklık ortasında oluşan veya bir konsol mesnetin üstünde
görülebilen çatlaklar bu tiptendir.
B) Uygulama Kökenli Çatlaklar
Bu tip çatlaklar taze veya yaşlanmış betonlarda görülür.
1. Taze Beton Çatlakları
Taze
beton çatlakları, betonun kalıba yerleştirilmesini izleyen ilk 30
dakika ile 5 saat arasında, genelde döşeme gibi geniş yüzeye uygulanan
betonlarda görülür. Bu çatlaklar, 10 cm 'ye erişen derinlikte ve birkaç
cm 'den başlayarak, 2 m'ye varan uzunluklar olabilir. Derin ve uzun
çatlaklar betonun mukavemeti ve dayanıklılığı açısından son derece
zararlı olabilir. Taze beton çatlaklarının en önemli iki nedeni olarak
oturma farklılıkları ve plastik rötre (büzülme) sayılabilir.
Oturma Çatlakları
Bu
çatlaklar, yeni dökülmüş, pas payı bırakılmamış, kürü uygulanmamış,
gereğinden fazla su ile karılmış betonlarda, boşluklu betonarme
elemanlarda, donatının fazla olduğu bölgelerde ve betonun uygun
yerleştirilmediği durumlarda, üst yüzeye yakın donatıların hemen
üzerinde oluşurlar. Taze betonda iri agrega taneleri dibe doğru
çökerken, çimento partiküllerini içeren su yüzeye çıkar. Yüzeye yakın
kiriş ve döşeme donatıları bu yer değişimine karşı koyar ve taze beton
bu bölgelerde tam olarak oturamaz. Oturmasını yapamayan beton demir
boyunca çatlar. Döşemeler ince olduğu için oturma azdır, pek çatlama
görülmez. Kirişler daha derin olduğu için oturma çok olabilir ve
demirlerin haritası beton yüzeyine çıkar, çatlaklar donatıların yerini
belli eder.
Betonun suyu arttıkça oturma artar. Beton iyi
yerleştirilmez, sıkılanmaz, vibrasyon uygulanmazsa oturma yine artar.
Dolayısıyla çatlama da. Bu çatlakları önlemenin yolu normal kıvamda
(-12 cm çökme) beton kullanıp, yüksek kıvamlı aşırı sulu betonlardan
kaçınmak ve betona iyi vibrasyon uygulamaktır.
Plastik Rötre (Büzülme) Çatlakları
Bu
tip çatlaklar, özellikle sıcak, kuru, rüzgarlı günlerde dökümü yapılan
betonlarda (döşeme, yer, yol, pist,... betonları) görülen; rastgele
dağılmış, çeşitli boylarda ve genişliklerdeki çatlaklardır. Genelde
çatlak genişliği 1 mm' den azdır ve yüzeyseldir, derine gitmez, yapı
güvenliği açısından tehlikesi yoktur.
Döşeme betonu dökülünce üst
yüzeyindeki su buharlaşmaya başlar, betonu terk ederek havaya karışır,
bu suyun yerine betonun bünyesindeki su yukarı, üst yüze doğru gelir
(kusulan su). Buharlaşma hızı, su kusma hızından yüksekse betonun
yüzeyi kurumaya, dolayısıyla büzülmeye ve çatlamaya başlar. Aynı
çatlaklar, yeni dökülen betonun altındaki eski, ıslatılmamış betonun
veya asmolen tabliyelerindeki briket gibi diğer malzemelerin beton
suyunu emmesi sonucu da oluşabilir.
Buharlaşma hızını artıran faktörler bellidir :
Hava Sıcaklığı:
Hava sıcaklığı arttıkça buharlaşma artar. Sıcaklığın 10 °C artması
buharlaşmayı yaklaşık 2 kat artırır. Beton havadan daha sıcaksa
buharlaşma daha da hızlanır.
Havanın Rutubeti: Havadaki rutubet
azaldıkça (hava kurudukça) buharlaşma kolaylaşır ve hızlanır. Nispi
rutubet %90'dan %5' e indiğinde buharlaşma beş kat artar.
Rüzgarın Hızı: Rüzgar arttıkça buharlaşma hızı artar. Rüzgarın hızı sıfırdan saatte 20 km 'ye çıktığında buharlaşma 4 kat artar.
Güneş Işınları: Beton yüzeyi güneş ışınlarına açıksa betonun yüzey sıcaklığı artar ve buharlaşma hızlanır.
Betonun
su kusma hızını etkileyen iki temel faktör, Betonun Doluluğu ve Agrega
Granülometrisi'dir. Agreganın granülometrisi ne kadar az boşluklu ise
betonun mukavemeti o kadar yüksek olur, ama boşluk olmadığından kusma
suyunun yukarı çıkması zorlaşır, gecikir; su kusma hızı azalır.
Buharlaşma suyunun yerine kusma suyu gelemeyince betonun yüzeyi kurur
ve çatlar. Hazır betonda granülometri iyi ayarlandığından su kusma
zorlaşır, plastik rotre çatlakları artar.
Plastik rötreyi ve buna bağlı çatlakları azaltmak için alınacak önlemler şunlardır:
Beton
döküleceği kalıbı ve donatı demirlerini nemlendirerek, kalıp
elemanlarının, betonun suyunu emerek kurumasını hızlandırmalarına engel
olun.
Betonu güneşten (gölgelik yaparak veya akşam dökerek), sıcaktan (akşam dökerek) ve rüzgardan (rüzgarlık yaparak) koruyun.
Suyun buharlaşmasını önleyin (ıslak çuval, naylon örtü örterek veya kür maddesi sürerek veya püskürterek)
Yeterli
sayıda ve beceride işçi kullanarak betonu hızlı dökün, mastarlayın ve
hemen küre başlayın, en az 3 gün boyunca kürü sürdürün.
Plastik
rötre çatlakları yarım saat - kırk beş dakika içinde, yani daha
betonlama işi tamamlanmadan çok önce başlayabilir. 0 nedenle betonlama
işi devam ederken bitirilen bölümlerde koruma önlemlerinin alınması
gerekebilir. Mastarlanılan bölgelere naylon örtülerek, nemli örtü
örtülerek, kür maddesi sürülerek bu önlemler peyderpey alınmış olur.
Önlem alınmadığı takdirde, beton sıcaklık, rutubet ve rüzgar durumuna
göre az veya çok çatlar. Bu çatlakları azaltarak asgariye indirmek
sizin elinizdedir.
2. Yaşlanmış Beton Çatlakları
Bu
tip çatlaklar, değişik yaş gruplarındaki (birkaç haftadan 30 yıla
kadar) betonlarda görülebilir. Çatlaklar, fiziksel veya kimyasal
kökenlidir. Bunlar, önce kılcal görünümde, ardından büyüyen ve birleşen
çatlaklardır. Çatlakları takiben beton yüzeyinde soyulma, dökülme ve
patlamalar görülür. Önlem alınmadığı takdirde, betonarme elemanlar
zamanla tamamen tahrip olabilir.
Bu çatlamaların nedenleri
arasında donma - çözülme, alkali - aktif silis reaksiyonu,
karbonatlaşma, donatının korozyonu/paslanması, sülfat - asit -tuz gibi
beton için zararlı maddelerin yol açtığı reaksiyonlar sayılabilir.
Alıntıdır
|