Farklı Kür Koşulları Altında Betonarme

Üye ol  //   İnşaatOfisi.com

FARKLI KÜR KOŞULLARI ALTINDAKİ BETONARME

YAPI ELEMANLARININ BASINÇ DAYANIMI

TESPİTİNDE, STANDART NUMUNELER VE FARKLI
BOYUTLARDAKİ KAROT NUMUNELERİ ARASINDAKİ
İLİŞKİLER


THE RELATIONSHIP BETWEEN STANDART SAMPLES AND

DIFFERENT SIZE OF THE DRILLED CORE SAMPLES

ON THE DETERMINATION OF COMPRESSIVE STRENGTH OF
REINFORCED CONCRETE MEMBERS UNDER DIFFERENT


CURING CONDITIONS



Özet
Bu çalışmada, farklı kür koşulları altındaki betonlarda, farklı çap ve boy/çap oranına sahip karot numuneleri, standart numuneler ve Schmidt Çekici deneyi ile elde edilen basınç dayanımı sonuçları aralarındaki ilişkiler araştırılmıştır. Bunun için bir Hazır Beton Santralından üretilen 5 m3 C 35 (Dmax=25 mm, Kıvam=K4) betonu kullanılarak her biri 25 cm x 40 cm dikdörtgen kesitli ve 4 m uzunluğunda 6 adet betonarme kiriş üretilmiştir. Betonun kirişlere dökülmesi, sıkıştırılması TS 1247/Mart 1984 standardına uygun olarak yapılmıştır. Betonun dökülmesi sırasında 60 adet 15x15x15 cm küp ve 60 adet 15x30 cm silindir numune alınmıştır. Numuneler TS EN 12390-1‘e uygun kalıplara, TS EN 12390-2 ‘ye uygun olarak alınmıştır.
Üretilen kirişler her biri 2‘şer adetten oluşan 3 gruba ayrılmıştır. 1. grup TS 1247/Mart 1984 standardına uygun olarak dökümün hemen arkasından başlamak üzere 28 gün boyunca ıslak çuvallarla sarılarak kür edilmiş, 2. grup sadece sabah ve akşam olmak üzere 1‘er kez sulamak şeklinde kür edilmiş ve 3. grup ise hiç kür edilmemiştir. Her bir kür yöntemine karşılık olarak 15‘er adet küp ve 15‘er adet silindir numune, gruplara uygulanan kür işlemi ile aynı koşullarda küre tabi tutulmuşlardır. 15 adet küp ve 15 adet silindir ise TS EN 12390-2‘ye göre laboratuvarda küre tabi tutulmuşlardır. Bütün numunelerin 28 günlük basınç dayanımları tespit edilmiştir. 28 gün sonunda her bir grup kirişlerden 30‘ar adet 10x20 cm , 10x10 cm, 5x10 cm ve 5x5


cm silindir boyutunda karotlar alınarak basınç dayanımları tespit edilmiştir. Karot almadan önce her bir grup kiriş 30 ‘ar adet noktada (her nokta 10 vuruş) Schmidt Çekici deneyine tabi tutulmuştur.
Sonuç olarak, farklı boyutlardaki karot numunelerinden, standart küp ve silindir numunelerinden ve Schmidt Çekici deneyinden elde edilen basınç dayanımı sonuçları arasındaki ilişkiler, farklı kür koşullarında araştırılmıştır.


Abstract

In this study the relationship between the compressive strength of the drilled core samples which have different diameters and different length/diameter ratios and standart samples were researched under the different curing conditions. These compressive strength results also were compared with Schmidt Hammer Test results.
For this research, 5m3 C35 concrete mixture (Dmax=25mm. and Consistency=K4) was prepared and 6 beams were constructed which have dimensions of 25cm.x40cm.x400cm. Concrete was placed and compacted according to TS 1247 / March 1984. Sixty cube (15x15x15cm.) and sixty cylinder (d=15cm, h=30cm.) samples were taken according to TS EN 12390-1 and TS EN 12390-2.
These beams were separated into 3 groups in pairs. The first group of these concrete beams was continuously cured with water during 28 days according to TS 1247 / March 1984. The second group was cured with water only two times a day (morning and night) and the third group was not cured and left to the natural conditions. In the same way the samples also were separated into 3 groups (each group have fifteen cube and fifteen cylinder samples) and were cured in the same conditions of beams. The rest of the samples (fifteen cube and fifteen cylinder samples) were cured under the standard laboratory conditions according to TS EN 12390-2.
Compressive strengths of all samples were determined at the end of 28 days. Also Schmidt Hammer Test was applied to every group of beams at thirty points each (10 stroke applied to every point) at the end of 28 days. After Schmidt Hammer Test, core samples which have diameters and lengths 10x20cm.(thirty samples), 10x10cm. (thirty samples), 5x10cm. (thirty samples) and 5x5cm. (thirty samples) were taken from each group of beams and compressive strengths were determined.
As a result, we determined the relationships between the compressive strengths of different sizes of drilled core samples, the compressive strength of standard samples and Schmidt Hammer Test results under the different curing conditions.


1. GİRİŞ

Beton basınç dayanımının belirlenmesinde farklı yöntemler kullanılmaktadır. Beton kalitesini belirlemeye yönelik yapılan dayanım tespitinde amaç, denetim veya değerlendirme olmaktadır. Dayanım tespitinde özellikle sınıf dayanımının denetlenmesi amacıyla uygulanan yöntem standartların da tarif ettiği gibi, döküm esnasında betondan alınan numunelerden standart küp veya silindir deney numunelerinin oluşturulmasıdır.


Bu numunelerin 28 günlük basınç dayanımları dikkate alınarak kalite denetimi yapılmaktadır [1]. Numuneler standartların tarif ettiği şekilde yeterli sayıda alınarak, uygun sıkıştırma ve uygun zamanda laboratuvar kürüne tabi tutulması koşullarıyla sınıf dayanımı denetiminde kullanılabilirler. Bu numuneler zaman zaman şantiyede ait oldukları yapı veya yapı elemanı ile birlikte aynı koşullara maruz bırakılarak yerindeki basınç dayanımın belirlenmesi amacıyla da kullanılabilirler.
Betonun yerinde basınç dayanımının belirlenmesi farklı nedenlerden dolayı gerekli olabilmektedir. Bunun için, en çok kullanılan yöntemler, Karot Alma, Ultrases Hızı ve Schmidt Çekici deney yöntemleridir. Bu yöntemlerden karot alma tahribatlı fakat korelasyon güvenilirliği yüksek, Ultrases hızı ve Schmidt Çekici yöntemleri ise tahribatsız ancak güvenilirliği zayıf olan yöntemler olarak bilinirler [1].


2. GENEL BİLGİLER :

Betonun yerinde basınç dayanımını elde etmek için çok sayıda tahribatsız veya tahribatlı deney yöntemleri önerilmiştir. Ancak elde edilen sonuçlar, deney yöntemlerine ve yapı elemanlarının özelliklerine göre birçok faktörden etkilenmektedirler. Bu nedenle bu yöntemlerle elde edilen sonuçlar ile standart numunelerle elde edilen sonuçlar arasında sağlıklı korelasyonlar kurmak gerekmektedir.
2.1. Standart Numunelerle Basınç Dayanımı Deneyi
Bu deney yöntemlerinde 15x15x15 cm küp veya 15x30 cm silindir şekillerinde numuneler kullanılarak basınç dayanımları tayin edilebilir. TS EN 12390-2‘ye göre oluşturulan numuneler, TS EN 12390-3‘e göre basınç dayanım testine tabi tutulabilirler. Standart küp ve silindir numunelerden elde edilen basınç dayanımları arasındaki ilişkileri araştıran pek çok araştırmacının farklı sonuçlar elde ettikleri görülmektedir [2]. Ayrıca aynı şekle sahip fakat farklı boyutlu numunelerden elde edilen basınç dayanım değerleri de farklılıklar göstermektedir. Bunlarla birlikte farklı şekil ve boyuttaki numunelerden elde edilen değerler arasındaki ilişkinin, farklı dayanımlarda da değiştiği birçok araştırma sonucunda görülmüştür [2].
2.2. Yapıdaki Betonun Yerinde Basınç Dayanımı Tayini
2.2.1. Yapıdaki Betondan Karot Alınması ve Basınç Dayanımının Karot Numunelerle Elde Edilmesi
Yapıdaki betonun basınç dayanımı tayininde çok yaygın olarak kullanılan karot alma yönteminde, betondan kesilerek çıkarılan silindir numuneler eksenel basınç yükü altında kırılmaya tabi tutulurlar. Fransızca “carotte” sözcüğünden türetilen karot numuneleri, karot alma aleti denilen bir aletle alınmaktadır. Bu aletle, içi boş bir boruya benzeyen silindir şekilli, ucu elmastan yapılmış çelik bir kesici, kendi ekseni etrafında yüksek hızda döndürülür ve beton içerisine ilerletilerek istenilen uzunlukta numune kesilir. Betonarme elemanlarda demir donatı da kesilebilmektedir [2].
Karot numunelerinden elde edilen basınç dayanımlarıyla ilgili bugüne kadar çok sayıda araştırma yapılmış ve farklı sonuçların elde edildiği görülmüştür [1,2]. Farklı boyutlardaki karot numunelerin birbirleriyle ve standart numunelerle aralarındaki ilişkileri araştıran birçok araştırmacının farklı sonuçlar elde ettiği görülmektedir [2].


Aralarındaki ilişkiler, değişik ülke standartları arasında farklılıklar göstermektedir. ASTM C42, BS 1881, TS 10465 standartlarında, düzeltme katsayıları, değerlendirme ve boyut sınırlamaları bakımından farklı yaklaşımlar göze çarpmaktadır [3,4,5].
2.2.2. Schmidt Çekici Kullanımı İle Yerinde Basınç Dayanımının Elde Edilmesi İsviçreli bir mühendis olan E. Schmidt tarafından geliştirilen bir alet olan “Schmidt Çekici” betonun yüzey sertliğini ölçmektedir. Aletin içinde yer alan bir kütle ile yüzeye darbe vurulmakta, yaylı bir sisteme bağlı olan kütle geri sıçramaktadır. Geri sıçrama değeri ile basınç dayanımı değeri arasındaki mevcut ilişkiden yararlanılarak yerindeki betonun dayanımı tahmin edilmektedir [2]. Normal yapı betonlarında kullanılan N tipi, kütle betonlarında kullanılan M tipi ve yapay taşların betonlarında kullanılan L tipi olmak üzere değişik tipte Schmidt Çekiçleri geliştirilmiştir. Çekicin kalibrasyonu, örs denilen 15 kg ağırlığında demir kütle ile yapılmaktadır [2]. TS 3260 ve ASTM C 805 numaralı standartlar, Schmidt Çekici deneyinin yapılması ile ilgili kurallar, deneyin uygulanışı ve değerlendirme ile ilgili hususları açıklamaktadır [5,6].
Yapılan bu çalışmada, farklı çap ve boy/çap oranlarına sahip karot numunelerine ait basınç dayanımlarının birbirleriyle aralarındaki ilişki ile birlikte bu karot dayanımlarının standart küp ve silindir numunelere ait basınç dayanımları arasındaki ve ayrıca Schmidt Çekici deneyi ile elde edilen basınç dayanımlarının hem karot, hem de standart numunelerle aralarındaki ilişkiler araştırılmıştır. Araştırmanın kapsamı biraz daha genişletilerek yukarıda bahsedilen bütün çalışmalar farklı kür koşullarında gerçekleştirilmiştir. Bu sayede kürün basınç dayanımlarına olan etkisi de araştırılmıştır. Çalışmanın pratik uygulamalara ışık tutması ve yerindeki dayanımın değerlendirilmesi için mümkün olduğunca doğru referans olması amacıyla, gerçek bir betonarme binadaki ölçülere yakın kirişler üretilerek, karot ve Schmidt Çekici deney yöntemleriyle yerinde dayanım tayininin bu kirişler üzerinde gerçekleştirilmesi yoluna gidilmiştir. Kirişlerin üretilmesi sırasında kullanılan betondan bir yandan da çok sayıda standart silindir ve küp numune alınarak, üretilen kirişlerin ve standart numunelerin aynı yük betondan oluşturulması sağlanmış, dolayısıyla bütün numuneler arasındaki ilişkinin sağlıklı bir şekilde kurulması için eşit koşulların oluşturulmasına çalışılmıştır.


3. DENEYSEL ÇALIŞMALAR

Bu çalışma için önce 25 cm x 40 cm dikdörtgen kesitli ve 400 cm uzunluğunda 6 adet kiriş kalıbı zemin üzerinde hazırlanmıştır. Bu arada dışarıda kirişin bütün yüzeylerinde 2,5 cm paspayı bırakılacak şekilde, donatı hazırlanarak kirişlere yerleştirilmiştir (4Ø14 düz, Ø8/25 etriye). Kalıp yüzeyleri ahşap, demir donatı nervürlüdür. Kalıp ve donatı profosyonel bir müteahhitin ekibine hazırlatılmıştır. Kalıplar hazır hale geldikten sonra Hazır Beton Santralından 5 m3 hacimli, Dmax=25 mm olan K4 kıvam ve C 35 dayanım sınıfında beton üretilerek transmikserle boşaltılmıştır.
3.1. Üretilen Betonda Kullanılan Bileşenler ve Özellikleri :
3.1.1. Agrega
Üretilen betonda kullanılan agregalar, 0-3 mm ve 0-5 mm tane aralığında kırma kum, 5-15 mm ve 15 –25 mm tane aralığında kırmataş agregalarıdır. Agregaların üretilmesi için kullanılan kireçtaşının kimyasal özellikleri Çizelge 1 ‘de, her bir tane sınıfındaki agreganın fiziksel özellikleri Çizelge 2 ‘de verilmiştir.


Çizelge 1 Agregaların üretiminde kullanılan kireçtaşının kimyasal analizi
KİMYASAL ÖZELLİKLER
Malzeme SiO2Al2O3Fe2O3CaONa2OK2OMgOSO3CaCO3Cl-
(%) (%) (%) (%) (%) (%) (%) (%) (%)(%)
Kireçtaşı 2,74 1,11 0,21 52,91 0,07 0,10 0,19 0,1195,070,0026
Çizelge 2 Agregaların fiziksel özellikleri


0,063mmBilyalı
DYK SuElek Analizi
‘den Geçen Organik Tambur İle
Özgül EmmeElekten Geçen (%)
AgregaİnceKökenli Aşınma
Ağırlık Oranı
Malzeme Madde 100 500
(gr/cm3) (%)31,5 16 8 4 2 1 0,5 0,25
Oranı (%)Devir devir
0-3 2,675 1,09,90 Berrak --- --- 100 100 100 100 72 45 29 19
0-5 2,681 1,28,85 Berrak --- --- 100 100 100 92 60 36 22 12
5-15 2,695 0,50,45---100 100 47 2 0 0 0 0
3.1.2. Çimento ve Uçucu Kül
Kullanılan çimento TS 19 ‘a uygun PÇ 42,5, mineral katkı TS EN 450 ‘ye uygun uçucu
kül olup fiziksel özellikleri Çizelge 3’de, kimyasal özellikleri Çizelge 4 ‘de verilmiştir.

Çizelge 3 Çimento ve uçucu külün bazı fiziksel özellikleri

6 25
15-25 2,702 0,50,40---100 31 1 0 0 0 0 0


FİZİKSEL ÖZELLİKLER
Basınç Dayanımı Puzolanik
Özgül Blanie Priz Süresi Hacim
Malzeme(N/mm2)Aktivite
Ağır.Gen.
2 7 28 728
gr/cm3 cm2/gr Baş. Bitiş (mm)
Gün Gün Gün Gün Gün Çimento 3,1 3285 2h 30’ 3h 20’ 2,00 22,2 39,2 48,0 --- ---
Çizelge 4 Çimento ve uçucu külün kimyasal özellikleri

Uçucu Kül 2,43 2615 --- --- --- --- --- --- 78,09 79,32
KİMYASAL ÖZELLİKLER
Malzeme SiO2 Al2O3 Fe2O3 CaO Na2O K2O MgOSO3FCaOCl-
(%) (%) (%) (%) (%) (%) (%)(%)(%)(%)
Çimento 21,20 5,70 2,65 63,58 0,83 0,12 1,093,050,650,0018
Uçucu Kül 46,78 22,80 4,24 19,43 --- 1,67 1,771,670,710,0032
3.1.3. Kimyasal Katkı ve Karma Suyu
Üretilen betonda, naftalin sülfonat esaslı bir süper akışkanlaştırıcı kimyasal katkı kullanılmıştır. Kimyasal katkının katı madde içeriği %37,2 , pH ’ı (20 °C) 9,4 ve yoğunluğu (20 °C) 1,188 kg/dm3 olarak tespit edilmiştir. Kullanılan karma suyu, Hazır Beton Santralı üretimlerinde kullanılan sondaj kuyusu olup, pH ‘ı 7,9 , SO3 miktarı 10,3 ppm , Cl- miktarı 36,2 ppm , toplam katı madde miktarı 316 ppm ve alkaliler 9,16 ppm olarak tespit edilmiştir.


3.2. Beton Karışım Dizaynı
Madde 3.1. ‘de verilen bileşenler kullanılarak hazırlanan, beton santralından daha önce üretilen ve basınç dayanımı bakımından istenilen kriterleri sağladığı kanıtlanan C 35 betonun (Dmax = 25 mm, Kıvam Sınıfı = K4) 1 m3 için karışım dizaynı Çizelge 5‘de verilmiştir. Agrega granülometri eğrisi TS 802‘deki Dmax=31,5 için öngörülen tane dağılımı eğrilerinden B32 eğrisine çok yakın oluşturulmuştur.
Çizelge 5 C 35 (Dmax=25 mm, kıvam sınıfı=K4) betonun 1 m3 için karışım dizaynı




Çimento U.Kül Kim.Kat Su 0-3mm 0-5mm 5-15mm 15-25mm
Bileşen
PÇ 42,5(Süp. Akş)K.kum K.kum Kırmataş Kırmataş
Miktar
3335 806174 440431461471
(kg/m )

3.3. Beton Dökme Operasyonu ve Standart Numunelerin Oluşturulması :
Madde 3.2. ‘deki karışım dizaynına uygun olarak, Hazır Beton Santralından 5 m3 hacimli üretilen taze beton, transmikserle döküm yerine getirilmiş ve döküme başlanmıştır. Transmikserin ilk ağzından gelen yaklaşık 0,5 m3‘lük kısmı geri dönüşüm tesisine boşaltıldıktan sonra kirişlerin dökümüne başlanmıştır. Döküm esnasında hava sıcaklığı 30 °C ve bağıl nem % 55 olarak tespit edilmiştir.
Kirişler 40 cm derinliği boyunca tek seferde doldurulmuş ve iç vibratörle 50 cm aralıklarla daldırmak suretiyle TS 1247 ‘ye uygun bir şekilde sıkıştırılmıştır. Kirişler dökülürken bir yandan da laborantlar tarafından toplam 60 adet 15x15x15 cm küp ve 60 adet 15x30 cm silindir numune TS EN 12390-2 standardına uygun bir şekilde oluşturulmuştur. Numune kalıpları TS EN 12390-1 ‘e uygundur. Bu arada taze beton özelliklerinin tayini için deneyler yapılmış ve Çizelge 6 ‘daki sonuçlar elde edilmiştir.
Çizelge 6 Taze beton özellikleri
1.2.3. UYGULANAN
ÖZELLİK ORTALAMA
DENEYDENEYDENEYSTANDART
Çökme (cm) 18191718TS EN 12350-2
Sıcaklık (°C) 31,531,932,431,9 TS EN 12350-1
Taze Yoğunluk (kg/m3) 2398240523882397TS EN 12350-6
Hava İçeriği (%) 1,51,31,71,5TS EN 12350-7
Betonun kirişlere yerleştirilmesi ve sıkıştırılması yine profosyonel bir müteahhit ekibi tarafından, denetimimizde gerçekleştirilmiştir. Sıkıştırmadan sonra kirişlerin üst yüzeyleri mala perdahlamayla tesfiye edilmiş ve beton dökme operasyonu tamamlanmıştır.
3.4. Kür İşlemleri
Üretilen kirişler ve standart numunelerden, farklı yöntemlerle kür uygulamak amacıyla dört grup oluşturulmuştur. İlk üç grup, rastgele seçilen ikişer adet kiriş, 15‘er adet küp ve 15’er adet silindir, dördüncü grup ise 15 adet küp ve 15 adet silindir numuneden oluşturulmuştur. Bu gruplar ve uygulanan kür yöntemleri aşağıda verilmiştir:


1. Tam Kür Grubu (TK Grubu): Bu gruba dahil edilen 2 kiriş, 15 adet küp ve 15 adet silindir numune, hemen ıslak çuvallarla örtülerek kür uygulamasına maruz bırakılmışlardır. 24 saat sonra kalıpların sökülmesinin arkasından 21. güne kadar TS 1247‘ye uygun olarak ıslak çuval kürü uygulanmıştır. 21. gün sonunda çuvallar açılarak kür uygulaması kesilmiş ve 28. güne kadar atmosfer koşullarında bırakılmışlardır.
2. Az Kür Grubu (AK Grubu): Bu gruba dahil edilen 2 kiriş, 15 adet küp ve 15 adet silindir numuneler üzerine ilk 24 saat hiçbir kür işlemi uygulanmamıştır. 24 saat sonunda kalıplar açılarak, 21. güne kadar, sadece sabah ve akşam olmak üzere, çeşmeye bağlı bir hortumla, 5-10 dakika boyunca su püskürtülerek küre tabi tutulmuşlardır. 21. günden 28. güne kadar ise hiçbir kür işlemine maruz bırakılmamışlardır.
3. Hiç Kür Grubu (HK Grubu): Bu gruba dahil edilen 2 adet kiriş, 15 adet küp ve 15 adet silindir numuneler üzerine, 28 gün boyunca hiçbir kür işlemi uygulanmamış ve tamamen atmosfer koşulları etkisine maruz bırakılmışlardır.
4. Laboratuvar Kür Grubu (LK Grubu) : 15 adet standart küp ve 15 adet standart silindir numune ilk 24 saat ıslak çuvallarla örtüldükten sonra kalıplardan sökülerek laboratuvara taşınmış ve laboratuvar kür havuzunda TS EN 12390-2 standardına uygun olarak deney günlerine kadar kür edilmişlerdir [7].
Beton döküm gününden itibaren 28. güne kadar kirişlerin bulunduğu ortamdaki hava sıcaklıkları ve bağıl nem oranları, sabah, öğle, akşam ve gece olmak üzere her gün tespit edilmiş ve bu süre boyunca ortalama 25 °C hava sıcaklığı (en düşük 17,2°C gece , en yüksek 33,7 °C öğle), ortalama bağıl nem % 52 (en düşük % 40 , en yüksek % 61) olarak elde edilmiştir.
3.5. Basınç Dayanım Deneylerinin Yapılması ve Deney Sonuçları
3.5.1. LK Grubu’ndaki Standart Küp ve Silindir Numunelerin Basınç Dayanım
Sonuçları
Laboratuvar kür havuzunda 28 gün boyunca TS EN 12390-2 standardına uygun olarak
kür edilen 15 adet küp ve 15 adet silindir numune TS EN 12390-3 standardına uygun
olarak basınç dayanım deneyine tabi tutulmuş ve Çizelge 7‘deki sonuçlar elde
edilmiştir.
Çizelge 7 LK Grubu için küp ve silindir numunelere ait 28 günlük basınç dayanım sonuçları
NumuneOrt. Day., Std. Sapma, %10 Risk İçin Karak.
Numune Şekli222
Sayısıfcm (N/mm ) S (N/mm )Day., fck (N/mm )
Silindir (15x30cm) 1549,0 0,9947,7
Küp (15x15x15cm) 1551,2 1,649,1
3.5.2. Farklı Gruplara Ait Kirişlerden Alınan Karotlar ve Standart Numunelerden ve Schimdt Çekici Deneyi İle Elde Edilen Basınç Dayanım Sonuçları 28 gün sonunda kirişlere N tipi bir Schmidt Çekici ile her biri 10 darbeden oluşan 30 noktada TS 3260 ‘a uygun olarak darbe deneyi uygulanmıştır. Her bir noktada tespit edilen 10 geri tepme sayısının ortalaması alınarak, çekicin abağından, karşılığı olan eşdeğer küp dayanım değeri elde edilmiştir. Aynı işlem 30 noktada gerçekleştirilmiştir. Deney öncesi Schmidt Çekicinin örsü ile kalibrasyon değeri 80 olarak bulunmuştur.


Schmidt Çekici deneyinin ardından hemen karot alma, kesme, başlıklama ve kırma operasyonlarına başlanmıştır. Önceden yapılan planlama ve organizasyonla, profosyonel bir karot firmasının 3 ekibi (3 makina) tarafından, ekiplerden her birinin her gruptan eşit sayıda almasını sağlayacak şekilde, gruplar arasında yer değiştirerek, sürekli 5cm ve 10cm çaplı karotlar alınmıştır. Donatı demirlerinin yerleri önceden belirlendiği için hiç demir kesilmemiştir. Bütün karotlar, yukarıdan aşağıya doğru dikey yönde alınmıştır. Kirişler Hazır Beton Tesisi içinde olduğundan, kesilerek çıkarılan karotlar bekletilmeden laboratuvara götürülmüş, orada hemen 5cmx5cm, 5cmx10cm, 10cmx10cm ve 10cmx20cm boyutlarında kesilerek (klavuzlu karot kesme makinası ile) başlıklanmış (%70 kükürt+%30 grafit karışımı ile), yaklaşık en az 1-2 saat sonra, maksimum 20 ton kapasiteli preste kırılmış ve en büyük kırılma yükleri tespit edilmiştir. Bütün karot numunelerinin kırımdan önce çapları ve başlıklı yükseklikleri kumpasla tespit edilmiştir. Kirişlerden karot alma, kesme, başlıklama ve kırma operasyonunda, deneyimli mühendis ve laborantlar baştan planlandığı gibi farklı aşamalardaki görevleri yerine getirmişler ve operasyon betonların 28. günü sabahı başlamış, 29. günü akşamı sona ermiştir. Sonuçta her bir gruba ait 30 ‘ar adet 5cmx5cm , 5cmx10cm, 10cmx10cm ve 10cmx20cm boyutlarında olmak üzere toplam 120 adet karot numunesinin basınç dayanım sonuçları elde edilmiştir. Bütün gruplardan elde edilen ve basınç dayanımı tayin edilen karot numunesi sayısı 360 ‘dır.
Çizelge 8 Basınç dayanımı sonuçları
OrtalamaStandart %10 Risk İçin Varyasyon,
Grup Deney YöntemiDayanım,Sapma,Karak. Day.,
fcm (N/mm2)σ (N/mm2) fck (N/mm2)V (%)
Schmidt Çek. Ort. Eşdeğer
KüpBasınçDay.44,502,5641,225,76
15x15x15cm Standart Küp49,001,5247,053,21
15x30cm Standart Silindir44,401,3542,673,16
TK
5x5 cm Karot40,864,2835,3810,47
5x10 cm Karot37,864,6431,9212,25
10x10 cm Karot42,584,5836,7210,76
10x20 cm Karot37,183,7032,449,95
Schmidt Çek. Ort. Eşdeğer
KüpBasınçDay.45,312,0942,634,62
15x15x15cm Standart Küp42,200,9640,972,37
15x30cm Standart Silindir40,901,3139,223,32
AK
5x5 cm Karot38,555,4031,6414,00
5x10 cm Karot33,254,8926,9914,71
10x10 cm Karot38,895,4831,8814,10
10x20 cm Karot32,895,0326,4515,30
Schmidt Çek. Ort. Eşdeğer
KüpBasınçDay.32,272,0829,616,46
15x15x15cm Standart Küp39,500,9138,342,38
15x30cm Standart Silindir32,301,2930,654,15
HK
5x5 cm Karot37,055,6929,7715,35
5x10 cm Karot34,064,9927,6714,64
10x10 cm Karot37,325,5530,2214,88
10x20 cm Karot34,325,2827,5615,37


Bütün gruplara ait standart küp ve silindir numuneler ise maksimum 300 ton kapasiteli bir presle 28 günlük basınç dayanım deneyine tabi tutulmuşlardır.
Tüm basınç dayanım deneyleri, TS EN ISO 9000:2000 Kalite Yönetim Sistemi ve TS EN ISO / IEC 17025 belgeli Kalite Kontrol Laboratuvarında gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bütün basınç dayanım sonuçları Çizelge 8 ‘de verilmiştir.
3.6. Deney Sonuçlarının İrdelenmesi
3.6.1. Basınç Dayanımlarının Kür Koşullarına Göre Değişimi
Basınç dayanım değerlerini saptamaya yönelik olan bütün yöntemlerde, kürün basınç dayanımını çok önemli ölçüde etkilediği görülmektedir. Kürün yoğunluğu ve etkinliği azaldıkça, basınç dayanım değerleri de düşmektedir. Farklı yöntemlerle elde edilen karakteristik basınç dayanımlarının kür ile ilişkisi Şekil 1 ‘de gösterilmiştir.
Şekil 1 Farklı yöntemlerle elde edilen karakteristik basınç dayanımı-kür ilişkisi








LKTKAKHK
G RUPL A R
Standart silindir numuneleri gözönüne aldığımızda, LK grubuna ait numunelerin basınç dayanımlarına göre, TK grubunun %7, AK grubunun %14 ve HK grubunun %32 oranında düşük çıktığı görülmüştür. Standart küp numunelerini göz önüne aldığımızda ise, yukarıdaki aynı sıralamaya göre dayanımlardaki azalma %4, %16 ve %20 olarak elde edilmiştir.
Farklı boyutlardaki karot numunelerini göz önüne aldığımızda, TK grubuna ait kirişlerden elde edilen numunelerin basınç dayanımlarına göre, AK ve UK grubuna ait kirişlerden elde edilen karot dayanımları %11-18 arasında düşük bulunmuştur. UK ve AK grubuna ait karot numunelerin basınç dayanımları arasındaki ilişkiye baktığımızda sonuçların birbirine çok yakın olduğu görülmektedir. Bu durum, pratikte çok sık karşılaştığımız, bir gün sonra başlanan ve sadece sabah-akşam sulama şeklindeki kür işleminin yerindeki basınç dayanımına hiçbir olumlu etkisinin olmadığını göstermektedir.
Schmidt Çekici deney yöntemi ile elde edilen basınç dayanım sonuçlarına baktığımızda, TK ve AK grubuna ait kirişlerden elde edilen dayanım değerlerinin yaklaşık aynı olduğunu, bunlara göre UK grubuna ait kirişlerden elde edilen dayanım değerlerinin yaklaşık %28 oranında daha düşük olduğunu görmekteyiz. Bu durum, AK grubuna dahil olan kirişlerin sadece yüzey özelliklerinin iyi olduğunu, karot sonuçları ile


bağlantı kurulduğunda iç kısımlardaki dayanımın HK grubundaki düşük basınç dayanımlardan farksız olduğunu göstermektedir. Schmidt Çekici deney yöntemiyle elde edilen sonuçların, kür koşullarına bağlı olarak farklılık gösterebildiği, yani sonuçta yanıltmaya açık olduğu görülmektedir.
3.6.2. Standart Küp ve Silindir Numunelerinin Farklı Boyutlardaki Karot Numuneleri İle İlişkileri
Farklı kür koşullarına maruz bırakılan kirişlerden alınan karot numuneleri ile aynı koşullarda küre maruz bırakılan standart küp ve silindir numunelerinin basınç dayanımları arasındaki ilişkiler Şekil 1‘de gösterilmiştir. Şekil 1 incelendiğinde aşağıdaki sonuçlar çıkarılabilmektedir :
1. Hangi kür koşullarında olursa olsun standart kalıplara alınan numunelerin basınç dayanımları, karot numunelerin basınç dayanımlarından daha yüksek çıkmaktadır. Standart numunelerin daha homojen ve özenle oluşturulması, bütün yüzeylerinin ince malzeme ile kaplanmış olması ve kesilmiş agrega tanelerinin olmaması buna neden olarak ortaya konulmuştur.
2. TK ve AK gruplarına ait standart ve karot numunelerinin basınç dayanımları arasındaki fark, HK grubuna ait olan standart ve karot numuneleri arasındaki farka göre bir hayli yüksektir. HK grubuna ait standart ve karot numunelerden elde edilen basınç dayanımlarının birbirine çok yakın olduğu görülmektedir. Bu durum kür etkinliğinin farklı boyutlarda değişebildiğini göstermektedir.
3. Standart silindir/küp basınç dayanımı oranları, LK grubuna ait numunelerde 0,97, TK grubuna ait numunelerde 0,91, AK grubundaki numunelerde 0,96, HK grubuna ait numunelerde ise 0,80 olarak bulunmuştur. TS EN 206-1, TS 500 ve ilgili tüm standartlarda silindir/küp oranı, 30-50 N/mm2 arası karakteristik dayanımlar için yaklaşık 0,80 civarında öngörülmektedir. Yukarıda verilen oranlar ile karşılıkları olan basınç dayanımları irdelendiğinde, özellikle 40 N/mm2 (silindir) ve yukarısındaki basınç dayanımlarında bu oranın 1‘e çok yakın olduğu görülmüştür. Basınç dayanımı (silindir), yaklaşık 30 N/mm2 olan betonlarda (HK grubuna ait numunelerde) bu oran 0,80 olarak elde edilmiştir. Bu durum karakteristik silindir basınç dayanımı 40 N/mm2 ve yukarısındaki dayanım sınıflarında, silindir-eşdeğer küp ilişkisinin kapsamlı olarak araştırılması gerekliliğini ortaya koymaktadır.
4. Boy/çap oranı 1,00 olan karotların, boy/çap oranı 2,00 ‘ye dönüşümü için elde edilen düzeltme katsayılarının ASTM C 42 ile uyumlu olduğu görülmüştür.
5. Tamamlanmış bir yapı veya yapı elemanından alınan karot numunelerinden yola çıkılarak, betonun karakteristik sınıf dayanımının tespit edilmesi pek kolay görülmemektedir. Aralarındaki ilişki, değişken kür koşullarına göre farklı değerlerde oluşabilmektedir. Numune boyutu, şekli ve oluşturma yöntemi eklenince bu ilişki daha da karmaşık hal almaktadır.
6. 5x5 cm ve 10x10 cm boyutlarındaki karot numunelere ait basınç dayanımları TS 10465 ‘e göre değerlendirilecek olursa, sınıf basınç dayanımlarının istatistiki değerlendirme yöntemine göre belirlenmesi durumunda ortaya çıkan sonuçlar Çizelge 10 ‘da verilmiştir.
Çizelge 10 incelendiğinde kür uygulanan kirişlerden elde edilen 10x10 cm silindir karot numunelerinin anlamlı sonuç verdikleri görülmektedir. 5x5 cm silindir karot numuneleri ise 0,90 katsayısı ile çarpıldıklarından bir alt sınıf betonu vermektedir. Bu durumda, 5x5 cm silindir karot numuneleri eşdeğer küp dayanımına çevrilirken 0,90 ile karot numunelerinin çarpılmadığı düşünülürse, standart küp numune sonuçları ile


Çizelge 10 Karot numunelerinin basınç dayanımı sonuçlarının TS 10465 ‘e göre değerlendirilmesi


fküp 200Standart Kabul FEK(**)Karak.
Ort.TSTS
Ort.BetonunStandart
10465 ‘e11222
Eşdeğer Sapma Faktörü Eşdeğer
GrupDay.GöreKüp ‘yeGöre


Küps(ks)Küp

SınıfSınıf
2Day.Day.Day.
(N/mm )2Day.Day.
(N/mm2) (N/mm )(N/mm2)(N/mm2)
* BS 30
5x5 cm 40,86 36,77 4,28 1,70 34,70 47,05 C 35
(C30) TK
BS 35
10x10 cm 42,58 42,58 4,58 1,70 40,9347,05 C 35
(C 35)
* BS 25
5x5 cm 38,55 34,70 5,40 1,70 30,0240,97 C 30
(C 25) AK
BS 30
10x10 cm 38,89 38,89 5,48 1,70 34,7940,97 C 30
(C 30)
* BS 20
5x5 cm 37,05 33,35 5,69 1,70 27,8638,34 C 30
(C 20) HK
BS 25
10x10 cm 37,32 37,32 5,55 1,70 32,8138,34 C 30
(*) TS 10465 ‘e göre fc 5x5x 0,90
(**) fküP2oo- ks x s > 0,85 x f EK

= fküP

200

uyumlu ve anlamlı değerlendirmelerin oluşacağı görülmektedir. 5x5 cm ile 10x10 cm boyutlarında silindir numunelerin basınç dayanımlarının birbirlerine çok yakın ve uyumlu çıkmasına, homojen ve iyi derecede sıkıştırılmış küçük hacimli yapı elemanını temsilen çok sayıda numune elde edilmesi, neden olarak yorumlanmıştır.
5x10 cm ve 10x20 cm boyutlarındaki silindir karot numunelerinin basınç dayanımları ASTM C 42 ‘ye göre değerlendirilecek olursa sonuçlar Çizelge 11 ‘de gösterilmiştir.

Çizelge 11 Karot ve karşılaştırılması

standart silindir numunelerin basınç dayanımlarının

Karakteristik Basınç Dayanımları(N/mm2)
f5x10 f10x20 f15x30f(15x30)s
Grup (5x10cm (10x20cm (15x30cm(Standart f5x10 / f5x10 / f10x20 / f10x20 /
Karot) Karot) StandartKür Edil. f15x30 f(15x30)s f15x30 f15x30s


Silindir15x30cm

Numune)Silindir)
TK 31,92 32,44 42,6747,70 0,75 0,67 0,76 0,68
AK 26,99 26,45 39,2247,70 0,69 0,57 0,67 0,55
HK 27,67 27,56 30,6547,70 0,90 0,58 0,90 0,58

(C 25)
ASTM C 42 ‘ye göre, genel olarak silindir karot numunelerinin basınç dayanımlarının, standart kür edilmiş silindir numunelerin basınç dayanımlarına göre %85 ‘ini sağlaması yeterlidir. Çalışmada ise bu oranın farklı kür koşullarına göre değiştiği ve en fazla %68 olduğu görülmüştür. Aynı narinliğe sahip olan 5 x 10 cm ve 10 x 20 cm boyutlarındaki silindir karot numunelerin dayanımları yaklaşık aynı bulunmuştur. Karot sonuçlarını etkileyen kriterlerden en önemlisinin kür koşulları olduğu açık olarak ortaya


çıkmaktadır. Kürün yanında, standart numuneler ile karot numunelerin arasındaki ilişkiyi belirleyen başka kriterlerin de mevcut olduğu anlaşılmaktadır. Bunlar karot alırken örselenme etkisi, kesilmiş agrega bulunması etkisi gibi kriterler olabilmektedir.
3.6.3. Schmidt Çekici Deney Sonuçlarının Karot Numuneleri ve Standart Numunelerin Basınç Dayanımları İle Karşılaştırılması
Schmidt Çekici deney sonucunda elde edilen basınç dayanım sonuçlarının, standart küp numunelere ait basınç dayanım değerlerinin eşdeğeri olduğu bilinmektedir. TS 10465 standardının da, boy/çap oranı 1,00 olan silindir karot numuneleri basınç dayanımlarının, küp dayanımına eşit olduğu yaklaşımı üzerine Schmidt Çekici deneyi, standart küp ve boy/çap=1,00 olan karot numunelere ait basınç dayanımları arasındaki ilişki Çizelge 12‘de gösterilmiştir.
Çizelge 12 Schmidt Çekici, karot ve standart küp numunelerinden elde edilen basınç dayanım sonuçlarının karşılaştırılması




fSC*fSt küp*f5x5 *fC 10x10*
(Schmidt (Standart (5x5cm (10x10cm
fSC /fSC /
GrupÇekici Küp Num. KarotKarot
ff
Bas.Day. Bas.Day Bas.Day Bas.Day.StküpC 10x10
N/mm2)N/mm2)N/mm2)N/mm2)
TK 41,2247,05 35,3836,720,881,12
AK 42,6340,97 31,6431,881,041,34
HK 29,6138,34 29,7730,220,770,98

(*) %10 risk için hesaplanan karakteristik basınç dayanımları
Çizelge 12, Schmidt Çekici deneyi sonucunu etkileyen en önemli etkenlerden birinin kür koşulları olduğunu net bir şekilde ortaya koymaktadır:
1. TK grubunda, Schmidt Çekici deney sonucunda bulunan basınç dayanımı, standart küp numunelerden elde edilen basınç dayanımına göre %12 oranında düşük, 10x10 cm karot sonuçlarına göre %12 oranında yüksek sonuç vermiştir.
2. AK grubunda, Schmidt Çekici deney sonucunda bulunan basınç dayanımı, standart küp numunelerden elde edilen basınç dayanımına göre %4, 10x10 cm karotlardan elde edilen sonuçlara göre ise %34 oranlarında daha yüksek sonuç vermiştir.
3. HK grubunda, Schmidt Çekici deney sonucunda bulunan basınç dayanımı, standart küp numunelerden elde edilen basınç dayanımına göre %23 düşük, ancak 10x10 cm karotlardan elde edilen sonuçlara yaklaşık olarak eşit bulunmuştur.


4. SONUÇLAR

1. Kürün, beton basınç dayanımlarını önemli ölçüde etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. Standarda uygun bir şekilde laboratuvar ortamında kür edilen numunelerden elde edilen basınç dayanımlarına göre; hiç kür edilmeyen numunelerden elde edilen basınç dayanımları sonuçlarında, küp numuneler için %20, silindir numuneler için ise % 32 oranlarında azalma olduğu görülmüştür. Küp ve silindir numuneler arasındaki dayanım kaybı farklılığının nedeni, bu numuneler arasındaki yüzey alanı farklılığı olabilir.


TS 1247 ‘ye göre tam olarak kür edilen kirişlerden alınan karot numunelerin basınç dayanımlarına göre, hiç kür edilmeyen ve sabah-akşam sulama şeklinde yetersiz kür edilen kirişlerden alınan karotların basınç dayanımları %11-18 arasında oranlarda düşük bulunmuştur. Standart kür yöntemi dışındaki kür yöntemlerinin etkin olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
2. Hangi kür koşullarında muhafaza edilirse edilsin, standart kalıplara alınan numunelerin basınç dayanımları, karot numunelerin basınç dayanımlarından daha yüksek çıkmaktadır.
3. Standart küp ve standart silindir basınç dayanımları arasındaki ilişki, 40-50 N/mm2 basınç dayanım değerleri için, TS 11222 veya TS EN 206-1 standartlarının öngördüğü dönüşüm değerleriyle bağdaşmamaktadır. Karakteristik silindir/küp basınç dayanım oranı, 40-50 N/mm2 arasında, 0,96-0,97 olarak tespit edilmiştir. Oysa bu ilişki tüm standartlarda, aynı dayanım aralığında, 0,80-0,81 şeklinde öngörülmektedir.
4. Standart küp ve standart silindir numunelerden elde edilen basınç dayanım değerleri ile aynı betonla üretilen büyük boyutlu yapı elemanından alınan karot numunelerden elde edilen basınç dayanım değerleri arasında kurulmaya çalışılan ilişki, kür koşullarına bağlı olarak farklılık göstermektedir. Bu farklı şekilde elde edilen numuneler arasındaki ilişkiyi kapsayan TS 10465 standardının, kür uygulanmış olan bir yapı elemanındaki betonda doğru bir değerlendirme yöntemini kapsadığı, ancak hiç kür uygulanmamış bir betonda çelişkili sonuçların elde edilmesine neden olabileceği kanaatine varılmıştır. Buna karşılık, standartta, sonuçların güvenilirliği için normal kürlü betonlara uygulanabilirliği işaret edilmektedir.
5. Boy/çap oranı 1,00 olan karot numuneleri ile 2,00 olan karot numuneleri arasındaki düzeltme katsayısının ASTM C 42 ile uyumlu olduğu görülmüştür. Ancak ASTM C 42‘de yer alan, boy/çap oranı 2,00 olan silindir karot numune dayanımı sonuçlarının, standart kalıplara alınarak standarda uygun bir şekilde kür edilen silindir numunelerin dayanım sonuçlarının %85 ‘ini sağlaması yeterliliği sonucuna ulaşılamamıştır. Bu oran farklı kür koşullarına göre % 55-% 68 arasında oluşmuştur.
6. Schmidt Çekici deneyinin, yerindeki beton dayanımını tespit etmek için tek başına kullanılmasının güvenilirlik açısından yeterli olmadığı görülmüştür. Schmidt Çekici okumaları sonucunda özellikle yüksek dayanım elde edildiğinde, sonuçlar, karot alınarak kontrol edilmelidir. TS 10465‘de öngörülen, Schmidt Çekici sonuçlarının 10 x 10 cm karot sonuçları ile aynı alınabileceği değerlendirmesine çalışmada ulaşılamamıştır. Bu yargı, sadece hiç kür uygulanmayan betonlarda doğrulanmıştır. Buna göre, Schmidt Çekici deneyi ile elde edilen dayanım sonuçlarının değerlendirilmesinde, TS 10465‘de öngörülen istatistiksel değerlendirme yönteminin uygun olmadığı kanaatine ulaşılmıştır.


5. TEŞEKKÜR

Yazarlar, bu çalışmalarda yardımlarından dolayı Dokuz Eylül Üniversitesi Müh. Fak. İnşaat Müh. Bölümü Yapı Malzemesi Anabilim Dalı Öğretim Üyelerine ve Elmas Karot Ltd. Şti.‘ne teşekkür ederler.




Kaynaklar

1. Arıoğlu E., Arıoğlu N., “Üst ve Alt Yapılarda Beton Karot Deneyleri ve Değerlendirilmesi”, Evrim Yayınevi, İstanbul, 1998.
2. Erdoğan, T.Y., “Beton”, ODTÜ Geliştirme Vakfı Yayıncılık ve İletişim A.Ş., Ankara, Mayıs 2003.
3. TSE, “TSE 10465/Kasım 1992 Beton Deney Metotları Yapı ve Yapı Bileşenlerinde Sertleşmiş Betondan Numune Alınması ve Basınç Mukavemetinin Tayini (Tahribatlı Metot) “, TSE, Ankara, 1992.
4. British Standarts, “BS 1881 Part 120 Method for Determination of the Compressive Strength of Concrete Cores”, British Standarts, 1983
5. ASTM, “Annual Book Of ASTM Standards 2002 Costruction Standard Test Method for Obtaining and Testing Drilled Cores and Sawed Beams of Concrete ”, ASTM International, 2002.
6. TSE, “TS 3260 Beton Yüzey Sertliği Yolu İle Yaklaşık Beton Dayanımının Tayini Kuralı”, TSE, Ankara, Eylül 1978.
7. TSE, “TS EN 206-1 Beton-Bölüm 1 : Özellik, Performans, İmalat ve Uygunluk”, TSE, Ankara, Nisan 2002.